تصور کنید مترجمی نابینا که با نرم‌افزار صفحه‌خوان، متون تخصصی را در خانه ترجمه می‌کند. برنامه‌نویسی با آسیب نخاعی که از پشت میز کار مناسب‌سازی‌شده‌اش، برای استارت‌آپی در آن سوی دنیا کد می‌زند. زن جوانی با اختلال اضطراب فراگیر که با طراحی گرافیک در یک پلتفرم فریلنسری، بدون نیاز به حضور در محیط پرتنش اداره، امرار معاش می‌کند. این سه تصویر، ویترین جذاب «اقتصاد گیگ» برای افراد دارای معلولیت است: کار انعطاف‌پذیر، دور از موانع فیزیکی و انگ‌های اجتماعی، با امکان تنظیم ساعت بر اساس الگوی خستگی یا نیازهای پزشکی. در سال ۲۰۲۳، بیش از ۳۶٪ از نیروی کار ایالات متحده به شکلی در اقتصاد گیگ مشارکت داشتند و ارزش این بازار جهانی تا ۲۰۲۸ از ۵۰۰ میلیارد دلار فراتر خواهد رفت. اما آیا این وعده‌ها در عمل نیز محقق می‌شوند؟ این مقاله می‌کوشد فراتر از روایت‌های سطحی، اقتصاد گیگ را از پنجره «دسترس‌پذیری» و «عدالت» برای افراد دارای معلولیت واکاوی کند.

نظریه میدان، سرمایه و عادت‌واره پییر بوردیو، جامعه‌شناس فقید فرانسوی، چارچوبی نیرومند برای واکاوی جایگاه فرودست افراد دارای معلولیت جسمی-حرکتی در دو عرصه سرنوشت‌ساز زندگی اجتماعی، یعنی بازار ازدواج و بازار کار، به دست می‌دهد. در این چارچوب، بدن نه صرفاً یک واقعیت زیستی، که حامل نوعی «سرمایه فیزیکی» است که ارزش آن را میدان اجتماعی تعیین می‌کند. در میدان‌هایی که تحت سیطره هنجارهای سالم‌سالارانه (Ableist) و بدن‌های به‌هنجار شکل گرفته‌اند، بدن دارای معلولیت اغلب در قامت «سرمایه نمادین منفی» ظاهر می‌شود؛ وضعیتی که به حذف نظام‌مند این افراد از فرصت‌های ازدواج و اشتغال می‌انجامد.

شما به‌عنوان تسهیلگر محلی برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه، هر روز با این صحنه روبه‌رو می‌شوید: جوانی با ضایعه نخاعی که ماه‌هاست در خانه مانده، مادری با فلج مغزی که می‌خواهد خیاطی کند اما مشتری ندارد، یا مردی با قطع عضو که مهارت تعمیر موبایل دارد اما مغازه‌ای برای اجاره پیدا نمی‌کند. شما نه قانون‌گذارید و نه بودجه‌های کلان در اختیار دارید، اما یک ابزار قدرتمند در دستان شماست: حضور در میدان، شناخت دقیق جامعه محلی، و اعتماد مردم. این نوشتار برای شماست؛ برای تسهیلگری که می‌خواهد بداند در مواجهه با چالش‌های اشتغال افراد دارای معلولیت جسمی-حرکتی، با همان امکانات محدود اما با رویکردی هوشمندانه، چه کارهایی از دستش برمی‌آید.