سوگ (Grief) واکنشی طبیعی، چندبعدی و عمیقاً شخصی به هر نوع فقدان معنادار است. این واکنش می‌تواند ابعاد هیجانی (غم، خشم، احساس گناه، اضطراب)، شناختی (نشخوار فکری، کاهش تمرکز، احساس سردرگمی)، بدنی (خستگی، بی‌اشتیایی، اختلالات خواب، دردهای جسمی)، رفتاری (گریه کردن، کناره‌گیری اجتماعی، بی‌قراری) و معنوی (پرسش از معنای زندگی، بحران ایمان، احساس پوچی) داشته باشد. در سوگ ناشی از معلولیت، این ابعاد به‌طور هم‌زمان و اغلب با شدتی بیشتر فعال می‌شوند، زیرا فرد نه فقط یک «توانایی»، که بخشی از «هویت» خود را از دست داده است. اما چرا سوگ در معلولیت پیچیده‌تر از سایر انواع سوگ است؟ نخستین دلیل، «مزمن بودن عوامل یادآورنده» (Chronicity of Reminders) است. در سوگ ناشی از مرگ، فرد می‌تواند به‌تدریج از محیط‌های یادآورنده فاصله بگیرد، وسایل شخصی متوفی را جمع کند، یا حتی خانه‌اش را تغییر دهد. اما در معلولیت اکتسابی، «بدن خود فرد» تبدیل به یادآورنده دائمی فقدان می‌شود. هر بار که از پله‌ها بالا می‌رود (یا نمی‌تواند بالا برود)، هر بار که در آینه نگاه می‌کند، هر بار که نمی‌تواند دکمه پیراهنش را ببندد، هر بار که کسی با ترحم به او نگاه می‌کند، فقدان دوباره و دوباره تجربه می‌شود. این «مزمن بودن» است که سوگ در معلولیت را به یک «فرایند مادام‌العمر» تبدیل می‌کند؛ فرایندی که هرگز به‌طور کامل «حل» نمی‌شود، بلکه فرد می‌آموزد که «با آن زندگی کند».

در گفتمان توانبخشی و حمایت از افراد دارای معلولیت، تمرکز اصلی معمولاً بر «والدین» به‌عنوان مراقبان اولیه و «خود فرد دارای معلولیت» به‌عنوان دریافت‌کننده خدمات است. با این حال، یک گروه کلیدی و در عین حال به‌شدت مغفول در این میان وجود دارد: خواهران و برادران (Siblings) که در سایه این مراقبت‌ها رشد می‌کنند و در بزرگسالی، با افزایش سن و کاهش توانایی والدین، بار اصلی مسئولیت‌های مراقبتی را به دوش می‌کشند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که بیش از ۸۰٪ از افراد دارای معلولیت، در کنار خانواده زندگی می‌کنند و با افزایش امید به زندگی در هر دو گروه، این ترتیب مراقبتی برای دهه‌ها ادامه می‌یابد. در واقع، در حالی که والدین معمولاً مراقبان اصلی در دو دهه اول زندگی فرد دارای معلولیت هستند، خواهران و برادران، طولانی‌ترین رابطه را در طول زندگی با او دارند. یک خواهر یا برادر ممکن است ۶۰ تا ۷۰ سال از عمر خود را در کنار خواهر یا برادر دارای معلولیتش سپری کند؛ رابطه‌ای که از کودکی آغاز می‌شود، در نوجوانی و جوانی ادامه می‌یابد، و در بزرگسالی، با فوت یا ناتوانی والدین، وارد مرحله‌ای کاملاً جدید می‌شود.

اسکیزوفرنیا (Schizophrenia) یک اختلال روانی مزمن، پیچیده و شدید است که نحوه تفکر، احساس، و رفتار فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. برخلاف باور عمومی، اسکیزوفرنیا «شخصیت چندگانه» یا «جنون خطرناک» نیست. بر اساس DSM-5-TR، این اختلال با دو یا چند مورد از علائم زیر مشخص می‌شود که باید حداقل یکی از آن‌ها از میان سه علامت نخست باشد: هذیان‌ها (Delusions) یعنی باورهای نادرست و تزلزل‌ناپذیر برخلاف شواهد (مانند باور به اینکه دیگران قصد آسیب رساندن دارند یا افکار فرد توسط نیرویی خارجی کنترل می‌شود)؛ توهمات (Hallucinations) یعنی ادراکات حسی بدون محرک خارجی، که شایع‌ترین آن توهمات شنوایی (شنیدن صداهایی که دیگران نمی‌شنوند) است؛ گفتار آشفته (Disorganized Speech) مانند پریدن از موضوعی به موضوع دیگر یا ارائه پاسخ‌های نامرتبط به سؤالات؛ رفتار به شدت آشفته یا کاتاتونیک (بی‌حرکتی یا agitation شدید)؛ و علائم منفی مانند کاهش بیان عاطفی (flat affect)، انزوای اجتماعی، بی‌ارادگی (Avolition) و فقدان لذت (Anhedonia). این علائم باید حداقل شش ماه ادامه داشته باشند و به اختلال قابل توجه در عملکرد شغلی، تحصیلی، یا اجتماعی منجر شوند.

روایت‌های کودکان دارای معلولیت از مدرسه، پنجره‌ای است به جهان تجربه‌های زیسته‌ای که بزرگ‌سالان ــ معلمان، والدین، سیاست‌گذاران ــ یا نمی‌بینند، یا نمی‌شنوند. این نوشتار می‌کوشد از میان همین پنجره به درون مدرسه بنگرد و بپرسد: کودکان دارای معلولیت، مدرسه را چگونه تجربه می‌کنند؟ چه داستان‌هایی برای گفتن دارند؟ و این داستان‌ها چه درس‌هایی برای نظام آموزشی فراگیر به همراه می‌آورند

برقراری ارتباط با کودکی که دنیا را متفاوت می‌شنود، نیازمند دانشی پایه‌ای و مهارت‌هایی عملی است. هدف این نوشتار، ارائه این دانش و مهارت‌ها به زبانی روشن و به دور از کلیشه‌سازی است.

کودکان دارای معلولیت ذهنی و شناختی، مانند همه کودکان، نیازمند احترام، پذیرش و تعاملات معنادار اجتماعی هستند. اما تفاوت در شیوه پردازش اطلاعات، برقراری ارتباط و درک

کودک دارای آسیب بینایی، پیش و بیش از هر چیز، یک کودک است؛ با همان نیاز به بازی، یادگیری، دوست‌یابی و دیده شدن. اما تفاوت در شیوه دریافت اطلاعات از محیط، جهتیابی و برقراری ارتباط چشمی، گاه باعث می‌شود اطرافیان در تعامل با این کودکان دچار تردید یا رفتارهای ناآگاهانه شوند. پرسش اصلی این نوشتار آن است: در تعامل روزمره با یک کودک دارای آسیب بینایی، چه اصولی را باید رعایت کنیم؟