کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت به زبان ساده

کودک دارای آسیب بینایی، پیش و بیش از هر چیز، یک کودک است؛ با همان نیاز به بازی، یادگیری، دوست‌یابی و دیده شدن. اما تفاوت در شیوه دریافت اطلاعات از محیط، جهتیابی و برقراری ارتباط چشمی، گاه باعث می‌شود اطرافیان در تعامل با این کودکان دچار تردید یا رفتارهای ناآگاهانه شوند. پرسش اصلی این نوشتار آن است: در تعامل روزمره با یک کودک دارای آسیب بینایی، چه اصولی را باید رعایت کنیم؟

کودکان دارای معلولیت جسمی-حرکتی، پیش از هر چیز «کودک» هستند؛ با همان نیازها، هیجان‌ها، رویاها و کنجکاوی‌هایی که هر کودک دیگری دارد. اما تفاوت در شیوه حرکت، نشستن، یا انجام کارهای روزمره، گاه باعث می‌شود اطرافیان در تعامل با آن‌ها دچار تردید شوند. این تردید اگر به انفعال یا برعکس، به توجه افراطی بینجامد، می‌تواند به انزوای اجتماعی یا کاهش عزت نفس کودک منجر شود.

تا به حال دقت کرده‌اید بچه‌ها چقدر زود با شخصیت‌های کارتونی دوست می‌شوند؟ انگار که آن شخصیت را از همسایه دیواربه‌دیوارشان بهتر می‌شناسند، غصه‌هایش را جدی می‌گیرند و شادی‌هایش را جشن می‌گیرند. حالا تصور کنید کودکی که تا به حال کسی را با ویلچر یا عصای سفید از نزدیک ندیده، ناگهان روی صفحه تلویزیون هم‌بازی‌ای ببیند که درست مثل خودش عاشق ماجراجویی است، فقط گاهی از عصا یا صندلی چرخدار کمک می‌گیرد. این همان اتفاقی است که در سال‌های اخیر در دنیای انیمیشن شتاب گرفته است: سازندگان کارتون‌های کودکانه به‌جای آن‌که معلولیت را یک ویژگی فرعی و گذرا نشان دهند، شخصیت‌هایی خلق کرده‌اند که با ویلچر مسابقه می‌دهند، با سمعک به حرف‌های دیگران گوش می‌سپارند، با پروتز پیشرفته ابرقهرمان می‌شوند و با عصای سفید مسیرشان را پیدا می‌کنند. این گزارش مروری است بر مهم‌ترین این شخصیت‌ها در ایران و جهان، با این پرسش که آن‌ها چطور می‌خواهند مفهوم «فراگیری» را از سنین کودکی در ذهن مخاطبان جا بیندازند.