مفاهیم اولیه توانبخشی مبتنی بر جامعه

این پرسش، موضوع اصلی نوشتار پیش روست. بحث درباره هوش مصنوعی در توانبخشی مبتنی بر جامعه، برخلاف تصور رایج، تنها به فناوری‌های جدید و ابزارهای دیجیتال محدود نمی‌شود؛ بلکه در هسته خود، ما را وامی‌دارد تا بار دیگر، و این بار از زاویه‌ای کاملاً نو، به ماهیت «تسهیلگری» بیندیشیم. چه چیزی در رابطه میان تسهیلگر و مددجو وجود دارد که ماشین، دست‌کم در افق دید امروز، قادر به بازتولید آن نیست؟ و چه مهارت‌هایی باید در تسهیلگران پرورش یابد تا نه تنها در رقابت با هوش مصنوعی شکست نخورند، بلکه آن را به ابزاری در خدمت انسان‌تر شدنِ کار خویش بدل سازند؟

در نگاه اول، شاید آموزش همتا صرفاً یک راه‌حل اقتصادی برای کمبود مربی و ناظر متخصص به نظر برسد. اما واقعیت عمیق‌تر از این است. دانشی که یک تسهیلگر در میدان به آن نیاز دارد، دو لایه متفاوت دارد. لایه اول، دانش رسمی و قابل تدوین است: آناتومی پایه، مراحل رشد کودک، اصول فیزیوتراپی ساده، شیوه تکمیل فرم‌ها. این لایه را می‌شود در کلاس‌های آموزشی یاد گرفت. اما لایه دوم، دانشی است که مایکل پولانی (Michael Polanyi) فیلسوف مجارستانی، سال‌ها پیش آن را «دانش ضمنی» نامید؛ دانشی که قابل نوشتن در کتاب نیست و فقط از طریق تجربه مستقیم و مشارکت در عمل آموخته می‌شود. این که چطور می‌شود به مادری که باور دارد فلج فرزندش چشم‌زخم است، ضرورت تمرین‌های روزانه را توضیح داد، یا چطور با کدخدایی که برنامه را توطئه خارجی می‌داند، گفت‌وگو کرد، هیچ‌کدام در دوره‌های آموزشی رسمی گنجانده نمی‌شود. این دانش را فقط کسی می‌تواند منتقل کند که بارها در چنین موقعیت‌هایی قرار گرفته باشد.

این نوشتار، راهنمایی جامع و در عین حال موجز برای تسهیلگران و برنامه‌ریزان CBR است که می‌خواهند بیاموزند چه داده‌هایی را، با چه روش‌هایی، و با چه ابزارهایی گردآوری، ثبت و تحلیل کنند تا نقشه راه توانبخشی و توسعه را بر اساس شواهد، و نه حدس و گمان، تدوین نمایند

نقش CBR همکاری با همه ذی‌نفعان برای تضمین مشارکت کامل افراد دارای معلولیت در زندگی اجتماعی خانواده و جامعه است. برنامه‌های CBR می‌توانند حمایت و کمک لازم را برای افراد دارای معلولیت فراهم کنند تا به فرصت‌های اجتماعی دسترسی یابند و می‌توانند انگ و تبعیض را برای ایجاد تغییر اجتماعی مثبت به چالش بکشند»

در ویرایش سال ۲۰۱۰ راهنماهای CBR، به صراحت گفته می‌شود که هدف غایی این راهبرد، «توسعه فراگیر» است؛ توسعه‌ای که در آن افراد دارای معلولیت نه به عنوان دریافت‌کنندگان منفعل خدمت، بلکه به عنوان شهروندانی فعال و صاحب‌حق در همه عرصه‌های زندگی اجتماعی حضور دارند.