مطالعات معلولیت (Disability Studies) حوزه‌ای میان‌رشته‌ای و نسبتاً نوپا در علوم انسانی و اجتماعی است که به بررسی معنا، ماهیت و پیامدهای معلولیت از دریچه فرهنگ، جامعه و سیاست می‌پردازد. این رشته، برخلاف رویکردهای پزشکی و روان‌شناختی که معلولیت را نقصی فردی و نیازمند درمان می‌دانند، آن را برساخته‌ای اجتماعی تلقی می‌کند که در تعامل میان فرد دارای آسیب (Impairment) و موانع نگرشی، محیطی و نهادی جامعه شکل می‌گیرد. مقاله حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی به معرفی جامع این رشته می‌پردازد و مبانی نظری، تاریخچه شکل‌گیری، ساختار دروس، دانشگاه‌های پیشرو در جهان، کشورهای پیشتاز و وضعیت این رشته در ایران را بررسی می‌کند.

در فرایند توانبخشی و ارائه خدمات اجتماعی، تسهیلگر اغلب بی‌آنکه آگاه باشد در چرخه‌ای ناهشیار از نقش‌های قربانی، ناجی و آزارگر گرفتار می‌شود؛ چرخه‌ای که استیون کارپمن آن را «مثلث نمایشی» نامید. این الگو نه‌تنها کمکی به توانمندسازی فرد دارای معلولیت نمی‌کند، بلکه وابستگی و درماندگی آموخته‌شده را نهادینه می‌سازد. مقاله حاضر با تکیه بر ادبیات تحلیل رفتار متقابل، نظریه خودتعیین‌گری و رویکرد اجتماعی به معلولیت، نخست ساختار مثلث کارپمن را تبیین می‌کند، سپس «الگوی توانمندسازی» یا «مثلث تد» را به‌مثابه بدیلی کارآمد معرفی می‌نماید. در ادامه کاربرد اختصاصی این دو چارچوب در تعامل تسهیلگر با افراد دارای معلولیت از طریق دو مثال موردی با نام‌های فارسی تحلیل می‌شود و راهبردهایی عملی برای گذار از نمایش درماندگی به پویایی توانمندی ارائه می‌گردد.